Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης

Η Δύναμη του Ανήκειν: Εθνικιστικές Στάσεις και Υποστήριξη της
Άκρας Δεξιάς στην Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική

Η Δάφνη Χαλικιοπούλου (PhD, LSE) είναι Καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του York. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στην κομματική πολιτική και την εκλογική συμπεριφορά, με έμφαση στην άκρα δεξιά, τον λαϊκισμό και τον εθνικισμό στην Ευρώπη. Είναι συγγραφέας των βιβλίων Understanding right-wing populism and what to do about it και The Golden Dawn’s ‘Nationalist Solution’: explaining the rise of the far right in Greece, καθώς και πολυάριθμων άρθρων για τα ευρωπαϊκά κόμματα της άκρας δεξιάς. Το έργο της έχει δημοσιευθεί, μεταξύ άλλων, στα περιοδικά British Journal of Political Science, Political Behavior, Journal of European Public Policy, Perspectives on Politics, European Journal of Political Research, West European Politics, European Political Science Review και Environmental Politics. Το άρθρο της “Risks, Costs and Labour Markets: Explaining Cross- National Patterns of Far-Right Party Success in European Parliament Elections” έχει βραβευθεί ως Καλύτερη Εργασία από την Αμερικανική Ένωση Πολιτικής Επιστήμης (APSA). Είναι μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής της Ομάδας Ειδικού Ενδιαφέροντος για τον Εξτρεμισμό και τη Δημοκρατία του ECPR, μέλος της ερευνητικής ομάδας PopuList, συνεκδότρια αρχισυντάκτρια των περιοδικών Nations and Nationalism και Political Studies, καθώς και συνεπιμελήτρια της εκδοτικής σειράς Electoral Politics του Springer.

Περιγραφή

Το άρθρο αυτό εξετάζει εάν και με ποιον τρόπο οι εθνικιστικές στάσεις οδηγούν στην ψήφο υπέρ της άκρας δεξιάς. Υπερβαίνοντας τους στενούς ορισμούς του εθνικισμού ως ενός συνόλου νατιβιστικών θέσεων απέναντι στη μετανάστευση, αναπτύσσουμε ένα θεωρητικό πλαίσιο που διακρίνει τρεις τύπους εθνικιστικών στάσεων: στάσεις που σχετίζονται με τη διατήρηση του έθνους (συνέχεια), στάσεις που αφορούν τα κριτήρια ένταξης στο έθνος (εντός-ομάδα) και στάσεις που αφορούν τα κριτήρια αποκλεισμού από το έθνος (εκτός-ομάδα). Διατυπώνουμε μια σειρά υποθέσεων σχετικά με τους τρόπους με τους οποίους οι στάσεις αυτές ενδέχεται να συνδέονται με την υποστήριξη κομμάτων της άκρας δεξιάς και ελέγχουμε τις θεωρητικές μας προσδοκίες χρησιμοποιώντας πρωτογενή δεδομένα από έρευνα που σχεδιάστηκε ειδικά για την αποτύπωση αυτών των στάσεων. Η έρευνα αξιοποιεί μια σειρά ερωτήσεων τύπου trade-off και διεξήχθη σε έξι χώρες της Ευρώπης και της Λατινικής Αμερικής, συγκεκριμένα στην Ισπανία, την Ιταλία, τη Γαλλία, την Πολωνία, τη Βραζιλία και την Αργεντινή. Τα ευρήματά μας αναδεικνύουν τον κεντρικό ρόλο του εθνικισμού στην κινητοποίηση της άκρας δεξιάς, αλλά ταυτόχρονα αποκαλύπτουν την ύπαρξη ενός περιφερειακά ασύμμετρου προτύπου, επιβεβαιώνοντας ότι η προγνωστική ισχύς των εθνικιστικών στάσεων ως προς την εκλογική συμπεριφορά εξαρτάται από διαφορές στις ιστορικές κληρονομιές. Ειδικότερα, ενώ οι εθνικιστικοί παράγοντες που τροφοδοτούν την υποστήριξη της άκρας δεξιάς στην Ευρώπη είναι πολυδιάστατοι, στη Λατινική Αμερική η υποστήριξη της άκρας δεξιάς τείνει να αρθρώνεται περισσότερο μέσα από πολιτειακές (civic) παρά μέσα από εθνοτικές στάσεις. Η μελέτη μας συμβάλλει στην κατανόηση του γιατί οι πολίτες ψηφίζουν την άκρα δεξιά: εστιάζοντας σε εθνικιστικές στάσεις που συχνά υποθεωρητικοποιούνται και υπομελετώνται, συστηματοποιώντας τη λειτουργική αποτύπωση και τη μέτρησή τους, προτείνοντας ένα ενοποιημένο θεωρητικό πλαίσιο που υπερβαίνει τις αντιλήψεις του εθνικισμού ως απλού αντι-μεταναστευτικού αποκλεισμού και
αναπτύσσοντας ένα γενικεύσιμο πλαίσιο που απομακρύνεται από στενά ευρωκεντρικές προσεγγίσεις και, αντίθετα, συνδέει διαφορετικούς τύπους εθνικιστικών στάσεων με την υποστήριξη κομμάτων της άκρας δεξιάς σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου.