Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης

Το μάθημα επικεντρώνεται στην ανάλυση της έννοιας του εξευρωπαϊσμού ως μιας πολύπλοκης διαδραστικής διαδικασίας μεταξύ του υπερεθνικού και του εθνικού/εγχώριου επιπέδου διακυβέρνησης στα πλαίσια του πολυ-επίπεδου συστήματος διακυβέρνησης της Ε.Ε., με έμφαση στο ρόλο των δρώντων, των θεσμών και των ιδεών στη διαδικασία αυτή.

Σ’ αυτό το πλαίσιο, το μάθημα, αφού εξετάσει συνοπτικά τη θεσμική εξέλιξη, τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων, και τις διαδικασίες διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), υιοθετεί τη διττή θεωρητική προσέγγιση της έννοιας του εξευρωπαϊσμού. Αφενός ο εξευρωπαϊσμός θεωρείται ως μια εκ των κάτω (bottom up) διαδικασία εκχώρησης κυριαρχίας από το εθνικό/εγχώριο προς το υπερεθνικό επίπεδο διακυβέρνησης για λόγους εκμετάλλευσης οικονομιών κλίμακας  ή και αντιμετώπισης κάποιας εξωτερικής απειλής, και αφετέρου ως εκ των άνω (top-down) διαδικασία προσαρμογής των κρατών μελών (κ-μ) προς το υπερεθνικό επίπεδο διακυβέρνησης της Ε.Ε.

Ωστόσο, το μάθημα επικεντρώνεται ιδιαίτερα στη δεύτερη (εκ των άνω) προσέγγιση, με έμφαση στη συγκριτική ανάλυση της διαδικασίας προσαρμογής των κ-μ γενικά, αλλά ιδιαίτερα της Ελλάδας και χωρών της περιφέρειας (π.χ. χώρες της Νότιας και Κεντρικής-Ανατολικής Ευρώπης) προς το πολύ-επίπεδο σύστημα διακυβέρνησης της Ε.Ε. σε κρίσιμους τομείς τόσο θεσμών όσο και κυρίως δημόσιας (ρυθμιστικής και αναδιανεμητικής) πολιτικής, όπως π.χ. της πολιτικής Ανταγωνισμού (Ενιαία Αγορά), της Νομισματικής πολιτικής,  της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ), της πολιτικής Συνοχής κ.ο.κ. Στόχος του μαθήματος είναι να εξοικειώσει τους φοιτητές τόσο με τη θεσμική δομή και τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όσο και με τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των εγχώριων συστημάτων διακυβέρνησης των κ-μ ή/και υποψήφιων προς ένταξη χωρών που παίζουν κρίσιμο ρόλο στις διαδικασίες εξευρωπαϊσμού των χωρών αυτών.

Αναμενόμενα Μαθησιακά Αποτελέσματα:  

• Κατανόηση της λειτουργίας του πολυ-επίπεδου συστήματος διακυβέρνησης της Ε.Ε. με έμφαση στη διάδραση μεταξύ του υπερεθνικού και του εθνικού/εγχώριου επιπέδου διακυβέρνησης.
• Κατανόηση του ρόλου των δρώντων, των θεσμών και των ιδεών στο πλαίσιο αυτής της διαδραστικής διαδικασίας σε όλα τα επίπεδα διακυβέρνησης.
• Εμπέδωση της διττής θεωρητικής προσέγγισης της έννοιας του εξευρωπαϊσμού, αφενός ως μια εκ των κάτω (bottom up) διαδικασία εκχώρησης κυριαρχίας από το εθνικό/εγχώριο προς το υπερεθνικό επίπεδο διακυβέρνησης, και αφετέρου ως εκ των άνω (top-down) διαδικασία προσαρμογής των κρατών μελών (κ-μ) προς το υπερεθνικό επίπεδο διακυβέρνησης της Ε.Ε.
• Κατανόηση της σημασίας των διαδικασιών προσαρμογής τόσο των κ-μ όσο και άλλων υποψήφιων προς ένταξη στην Ε.Ε. χωρών προς το υπερεθνικό επίπεδο διακυβέρνησης και του ρόλου της αρχής της αιρεσιμότητας (conditionality) στη διαδικασία αυτή.
• Ικανότητα ανάλυσης των κρίσιμων ποιοτικών χαρακτηριστικών της προ- υπάρχουσας θεσμικής υποδομής στο εθνικό/εγχώριο επίπεδο διακυβέρνησης που μπορεί να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ικανότητα προσαρμογής των χωρών.
• Συγκριτική ανάλυση των διαδικασιών προσαρμογής των κ-μ της Ε.Ε. με έμφαση στις χώρες της περιφέρειας της Ε.Ε. (Νότια, Αν. Ευρώπη κτλ.) και ιδιαίτερα στην περίπτωση της Ελλάδας.  

Προτεινόμενη ενδεικτική βιβλιογραφία

• Kevin Featherstone (επιμ.) Πολιτική στην Ελλάδα: η πρόκληση του εκσυγχρονισμού, εκδ. Οκτώ, Αθήνα 2007.
• Σπανού Καλλιόπη, Ελληνική Διοίκηση & Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα, 2001.
• N. Nugent, Πολιτική και Διακυβέρνηση στην Ε.Ε, Σαββάλας, Αθήνα 2012.
• Ν. Μαραβέγιας- Μ. Τσινισιζέλης, Ευρωπαϊκή Ένωση: Θεσμοί και πολιτικές 50 χρόνια, εκδ. Θεμέλιο, Αθήνα 2007.
• Καζάκος, Πάνος & Πάνος Κολιαστάσης, Αφανείς και Ορατές Αντιθέσεις: Παράδοση και Νεωτερικότητα στη Μεταδικτατορική Ελλάδα (1974-2022), Αθήνα: Επίκεντρο, 2023.
• Α. Πασσάς & Θ. Τσέκος (επιμ.) Εθνική Διοίκηση & Ευρ. Ολοκλήρωση: η Ελληνική εμπειρία, εκδ. Παπαζήση, Αθήνα, 2009.

Τη βιβλιογραφία συμπληρώνει περαιτέρω Φάκελος με άρθρα και κεφάλαια βιβλίων.